قارچ شیتاکه

مشاوره تخصصی پرورش قارچ شیتاکه 👈 کلیک کنید

قارچ شیتاکه با نام علمی (Lentinula edodes)

واژه شیتاکه (شی تاکه) در واقع ترکیبی از دو واژه شی (اشاره به درخت شی دارد) و تاکه (در زبان ژاپنی به معنای قارچ) است.

قارچ شیتاکه یک قارچ گندروی می باشد و منبع اصلی تغذیه این قارچ پلی ساکاریدهای لیگنین و سلولز در منابع چوبی می باشد (Yang and Jong, 1989).

میسیلیوم های این قارچ توانایی تولید آنزیم های خاصی را دارند که می توانند پلیمرهای موجود در چوب را به مونومرهای سازنده شان تجزیه کرده و بافت قارچ از آن ها به منظور تکمیل چرخه زندگی خود استفاده نماید (RamKumar et al., 2011).

این قارچ دارای اسپور و میسیلیوم سفید رنگ می باشد. قارچ شیتاکه دارای پایه مستقر در مرکز کلاهک می باشد و رنگ کلاهک در برخی از انواع آن قهوه ای مایل به زرد تا قهوه ای تیره و در نوع دیگر سفید رنگ و دارای لکه های تیره می باشد (He, 2005).

 

انواع قارچ شیتاکه:

    1- شیتاکه زمستانه   2- شیتاکه گل

 

ارزش غذایی:

قارچ شیتاکه منبعی سرشار از مواد معدنی، ویتامین B1 (تیامین)، B2 (ریبوفلاوین)، B3 (نیاسین)، و ویتامین D است. همچنین بسیاری از آمینواسیدهای ضروری و فیبرهای غذایی نیز در این قارچ وجود دارد (Smith et al., 2002).

آمینواسیدهای ضروری نظیر آرژنین و لیزین به فراوانی و آمینواسیدهایی نظیر متیونین و فنیل آلانین در مقادیر کم در این قارچ وجود دارند (Caglarirmak, 2007).

همزمان با توسعه و رشد کلاهک میزان موادی نظیر آمینواسیدها، پروتئین ها، گلیکوژن، لیپید و آسکوربیک اسید در آن افزایش می یابد. به همین علت توصیه می شود که برای بهره برداری از حداکثر ارزش غذایی این قارچ آن را در مرحله بلوغ کامل برداشت کنند (Mori et al., 1987).

ارزش غذایی کلاهک این قارچ از بخش پایه بیشتر می باشد و غلظت مواد غذایی در کلاهک قارچ بسیار بالاتر از بخش پایه است (Chang, 1996).

شیتاکه خشک شده دارای مقادیر بالایی از پتاسیم (K)، آهن(Fe)، فسفر(P)، و ویتامین B و D می باشد. ویتامین های A و C در این قارچ وجود ندارد.

روش های کشت قارچ شیتاکه:

1- کشت روی کنده درختان سخت چوب در فضای آزاد
2- کشت روی بسترهای مصنوعی در شرایط داخل سالن
 
1- کشت روی کنده درختان سخت چوب (توصیه نمی شود، به طبیعت احترام بگذاریم)

کشت این قارچ را در فضای باز بر روی کنده درختان سخت چوب مانند: بلوط، افرا، راش و … انجام می دهند.

طول دوره پرورش در شرایط فضای آزاد در حدود 6-18 ماه می باشد.

کنده درختان به طور عمده از پلی ساکاریدهایی نظیر سلولز، همی سلولز، لیگنین تشکیل شده است. میسلیوم های قارچ شیتاکه توانایی استفاده از این پلی ساکاریدها را به عنوان منبع تامین انرژی خود برای رشد و نمو دارند.

 

درخت در برش عرضی دارای 3 بخش می باشد:

1- لایه پوست (خارجی ترین لایه)

2- لایه زنده و نرم چوب (بخش میانی)

3- مغز چوب (بخش داخلی و مرکزی چوب)

 

میسلیوم های قارچ شیتاکه به طور عمده در لایه میانی چوب رشد و گسترش می یابند. زیرا پلی ساکاریدهای مورد استفاده میسلیوم های قارچ در این لایه بیشتر و قابل دسترس تر هستند.

نکته: کنده درختان با چوب نرم بسیار زودتر از کنده های سخت چوب تولید قارچ می کند. اما طول دوره پرورش را به طور قابل ملاحظه ای کاهش می دهد. قارچ تولید شده در چوب نرم کم تر و کیفیت قارچ های ضعیف تر خواهد بود.

مقایسه کیفیت چوب درختان برای پرورش قارچ شیتاکه:

درختان با کیفیت بالا: بلوط، ممرز، شاه بلوط

درختان با کیفیت متوسط: توسکا، راش، فندق، بید، افرا

درختان با کیفیت پایین: سیب، زغال اخته، صنوبر، کاج

 

⭐ میسلیوم های قارچ شیتاکه برای تغذیه و رشد خود سلول های مرده گیاهی را می پسندند و در صورت زنده بودن بافت گیاه رشد میسلیوم های قارچ کاهش می یابد. به همین علت توصیه می شود. کنده ها در فصل خواب تهیه شوند و پس از برش نیز به منظور کاهش رطوبت و قدرت بقای سلول ها به مدت 10 روز در معرض نور مستقیم آفتاب انباشته شوند (Przbylowicz and Donoghue, 1990).

⭐ کنده هایی به قطر 15-20 سانتی متر برای کشت قارچ شیتاکه مناسب ترند و طول کنده ها را باید در حدود 100 سانتی متر در نظر گرفت. میزان رطوبت کنده ها 30-35 درصد باشد. 

 

2- کشت روی بسترهای مصنوعی در شرایط داخل سالن

⭐ سالن حتما باید دور از منابع آلودگی به خصوص عوامل قارچی باشد، قرار داشتن سالن در مناطق آلوده موجب وارد آمدن خسارت های شدیدی از همان ابتدای دوره رشد می گردد.

آماده سازی بستر کشت قارچ شیتاکه:

⭐ طیف مواد قابل استفاده برای بستر بسیار وسیع است.

منبع لیگنوسلولزی: 1- خاک اره: خاک اره بلوط ، خاک اره افرا ، خاک اره نراد 2- کاه: گندم ، برنج 3- سایر مواد: تخمه آفتابگردان، پوست گردو، پوست فندق، تفاله چای و …

مواد غنی کننده: سبوس گندم ، سبوس برنج ، ملاس چغندر ، پودر ذرت ، پودر سویا و …

افزودنی ها (تنظیم اسیدیته + بهبود وضعیت تغذیه و جذب قارچ): سولفات کلسیم(گچ)، شکر، کربنات کلسیم(آهک) 

منبع لیگنوسلولزی 70 درصد + مواد غنی کننده 27درصد + افزودنی ها 3درصد  + اسپان (3-5 درصد وزن خشک بستر)

ضدعفونی بستر کشت: پس از این که مواد مورد نظر مخلوط شد، آن ها را داخل کیسه های پلاستیکی از جنس پروپیلین قرار می دهیم تا به حرارت مقاوم باشند. سپس کیسه ها به منظور استریل شدن بستر کشت، در اتوکلاو با حرارت ۱۲۱ درجه سانتی گراد به مدت 1-2 ساعت (بسته به بزرگی کیسه) قرار می گیرند تا استریل شوند.

دما: دمای مناسب جهت رشد میسلیوم های قارچ شیتاکه 25 درجه سانتی گراد می باشد.

رطوبت: رطوبت نسبی مناسب جهت طی شدن مرحله پنجه دوانی در پرورش این قارچ رطوبت کمتر از 70درصد می باشد. (رطوبت مناسب 60-70 درصد می باشد.)

نور: در مرحله پنجه دوانی نیاز به تاباندن نور بر بسترها نمی باشد.

تهویه: میسسلیوم های قارچ شیتاکه برای رشد و گسترش خود شرایطی با میزان دی اکسیدکربن بالا و اکسیژن پایین را می پسندند و به همین علت در طول دور پنجه دوانی قارچ، نیازی به تهویه زیاد و مداوم سالن نمی باشد.

⭐ طول دوره پنجه دوانی قارچ شیتاکه بین 20-40 روز (با توجه به مواد داخل بستر) به طول می انجامد.

مرحله قهوه ای شدن: پس از سفید شدن کامل بسترها آنها را باید وارد دوره قهوه ای شدن نمود (این مرحله 3هفته تا 1 ماه طول می کشد). دمای سالن 23 درجه سانتی گراد، رطوبت 70درصد، هوادهی سالن به میزان کم 

اعمال شوک: در این مرحله با ایجاد تغییرات ناگهانی در مهم ترین عوامل محیطی موثر بر رشد و نمو قارچ سرآغازه های بارده آنها را وادار به تبدیل شدن به اندام میوه ای قارچ می سازند. در این مرحله عواملی نظیر دما، رطوبت، تهویه و نور دستخوش تغییر خواهند شد.

نکته: دما 16-18درجه سانتی گراد، رطوبت 90-95درصد، نور 500-800لوکس و افزایش میزان تهویه سالن را می توان مهم ترین عواملی دانست که باید در مرحله اعمال شوک اجرا گردد. 

نکته: پس از برداشت کامل محصول به منظور قرار دادن بسترها در شرایط استراحت باید آنها را برای مدت 7-10 روز در شرایطی با دمای 21 درجه سانتی گراد، رطوبت 30-50 درصد و تاریکی قرار داد و بعد از طی شدن این دوره دوباره اقدام به شوک برای تولید محصول فلش دوم نمود.

برداشت قارچ

⭐ قارچ شیتاکه دارای 4-5 مرحله (فلش) تولید محصول می باشد که فقط 3 فلش از آن اقتصادی و مقرون به صرفه است.